
Łuszczyna rzepaku wolna od szkodników



Ochrona łuszczyn rzepaku przed szkodnikami stanowi jeden z kluczowych elementów agrotechniki tej ważnej rośliny oleistej. Łuszczyny rzepaku są szczególnie narażone na ataki różnorodnych szkodników, które mogą znacząco obniżyć plonowanie i jakość nasion. Uszkodzenia łuszczyn nie tylko bezpośrednio redukują liczbę nasion, ale także stanowią bramę wejściową dla patogenów powodujących choroby, co dodatkowo zwiększa straty plonu. W okresie zawiązywania i wzrostu łuszczyn rzepak jest atakowany przez wyspecjalizowanych szkodników, które przystosowały swój cykl życiowy do fenologii tej rośliny. Skuteczna ochrona wymaga dogłębnej znajomości biologii tych owadów, umiejętności ich identyfikacji oraz wdrożenia odpowiednich strategii zwalczania, dostosowanych do lokalnych warunków uprawy i intensywności pojawu szkodników.
Najpopularniejszym środkiem do ochrony rzepaku to dostępny w naszym sklepie środek INAZUMA 130 WG
Inazuma 130 WG, 5kg
Inazuma 130 WG – silny insektycyd kontaktowo-żołądkowy do rzepaku, zbóż i warzyw. Zwalcza mszyce, słodyszka, chowacza, skrzypionki. Szybki efekt i długotrwała ochrona upraw. Dwie substancje aktywne, forma granulatu WG.
Substancje czynne: acetamipryd 100 g/kg + lambda-cyhalotryna 30 g/kg
Producent: Sumi Agro Europe Ltd.,
Brak w magazynie
Najgroźniejsze szkodniki łuszczyn rzepaku
Chowacz podobnik – główny wróg łuszczyn
Chowacz podobnik (Ceutorhynchus obstrictus) należy do rodziny ryjkowcowatych i jest jednym z najpoważniejszych szkodników atakujących łuszczyny rzepaku. Ten niewielki chrząszcz o długości 2,5-3 mm ma charakterystyczne czarne ciało, które z powodu owłosienia wydaje się szare. Głowa chowacza jest ryjkowato wydłużona, a na pokrywach skrzydeł widoczne są paski z łuskowatymi włoskami szarej barwy3. Pierwsze osobniki pojawiają się na plantacjach już wczesną wiosną, gdy temperatura powietrza osiąga około 13-15°C, co zwykle zbiega się z fazą zwartego pąka kwiatowego rzepaku1.
Szkodliwość chowacza podobnika ma charakter dwojaki. Po pierwsze, samice składają jaja do wnętrza kształtujących się łuszczyn przez wygryzane w nich otwory. Po około tygodniu wylęgają się larwy, które żerując wewnątrz łuszczyn, niszczą zawiązki nasion. Jedna larwa w trakcie swojego rozwoju, trwającego nawet do 40 dni, może zniszczyć od 3 do 5 zawiązków nasion1. Po drugie, otwory wygryzane w łuszczynach stanowią bramę wejściową dla patogenów powodujących choroby, takie jak sucha zgnilizna kapustnych, szara pleśń czy czerń krzyżowych. Uszkodzone łuszczyny często są zdeformowane i przedwcześnie zasychają, co prowadzi do znaczących strat w plonie1.
Cykl rozwojowy chowacza podobnika jest ściśle powiązany z fenologią rzepaku. Po przezimowaniu w wierzchniej warstwie gleby, chrząszcze nalatują na plantacje wiosną. Szczyt nalotu przypada zwykle na fazę luźnego pąka kwiatowego, gdy temperatura wzrasta do około 20°C1. Po okresie żerowania samice składają jaja do łuszczyn, a wyrośnięte larwy opuszczają łuszczyny i schodzą do gleby, gdzie następuje przepoczwarczenie. Nowe pokolenie chrząszczy pojawia się w lipcu i sierpniu, po czym po krótkim okresie żerowania poszukuje miejsc do zimowania13.
Pryszczarek kapustnik – wykorzystujący osłabione łuszczyny
Pryszczarek kapustnik jest drugim poważnym szkodnikiem łuszczynowym rzepaku, który często działa w tandemie z chowaczem podobnikiem. Szkodliwość pryszczarka kapustnika znacząco wzrasta w ciepłe lata, gdy może on rozwinąć nawet cztery pokolenia1. Ten niewielki owad posiada unikatową strategię ataku polegającą na wykorzystaniu otworów wygryzanych przez chowacza podobnika do składania własnych jaj.
Samice pryszczarka kapustnika pojawiają się najczęściej na początku maja, kiedy rzepak ozimy wchodzi w fazę kwitnienia i zawiązywania łuszczyn1. Choć preferują one składanie jaj przez otwory wydrążone przez chowacza podobnika, w przypadku odmian o delikatniejszej skórce łuszczyn mogą składać jaja bezpośrednio do młodych łuszczyn1. Larwy pryszczarka żerują wewnątrz łuszczyn, powodując ich deformację, pękanie i osypywanie się nasion, co znacząco pogarsza jakość i ilość plonu.
Ta szkodliwa współpraca między chowaczem podobnikiem a pryszczarkiem kapustnikiem prowadzi do synergicznego efektu uszkodzeń łuszczyn rzepaku. Plantacje, na których występują oba te szkodniki jednocześnie, cierpią na znacznie większe straty niż plantacje atakowane tylko przez jeden z nich.
Słodyszek rzepakowiec – pośredni wpływ na łuszczyny
Słodyszek rzepakowiec (Meligethes aeneus) to niewielki chrząszcz z rodziny łyszczynkowatych, osiągający długość do 2,7 mm. Charakteryzuje się czarnym, błyszczącym chitynowym pancerzem o ciemnozielonym lub granatowym odcieniu2. Chociaż słodyszek nie atakuje bezpośrednio łuszczyn, jego żerowanie na pąkach kwiatowych ma istotny wpływ na późniejsze zawiązywanie łuszczyn.
Szkodliwość słodyszka polega na uszkadzaniu pąków kwiatowych rzepaku, które w konsekwencji usychają i opadają2. W warunkach masowego występowania szkodnika straty plonu mogą sięgać nawet 75%2. Próg ekonomicznej szkodliwości dla słodyszka wynosi 1 owad na roślinę w fazie zwartego kwiatostanu oraz 3-5 owadów na roślinę w fazie luźnego kwiatostanu2.
Larwy słodyszka, w przeciwieństwie do dorosłych osobników, żywią się głównie pyłkiem i nektarem, nie powodując znaczących szkód2. Niemniej jednak, redukcja liczby kwiatów przez dorosłe osobniki bezpośrednio przekłada się na mniejszą liczbę zawiązanych łuszczyn, co wpływa na końcowy plon.
Chowacz galasówek – osłabiający całą roślinę
Chowacz galasówek (Ceutorhynchus assimilis) jest szkodnikiem, który choć nie atakuje bezpośrednio łuszczyn, wpływa na ogólną kondycję roślin rzepaku. Charakterystycznym objawem jego żerowania są kuliste wyrośla (galasy) na szyjce korzeniowej lub górnym odcinku korzenia4. Te wyrośla mogą osiągać średnicę nawet ponad 1 cm i zawierają wewnątrz puste przestrzenie z larwami szkodnika4.
Osłabione przez chowacza galasówka rośliny są bardziej podatne na ataki innych szkodników, w tym tych bezpośrednio atakujących łuszczyny. Ponadto, rośliny z uszkodzonym systemem korzeniowym mają zmniejszoną zdolność pobierania wody i składników odżywczych, co negatywnie wpływa na ich ogólną kondycję i zdolność do tworzenia pełnowartościowych łuszczyn i nasion.
Strategie monitoringu i prewencji szkodników łuszczynowych
Skuteczny monitoring – podstawa ochrony
Monitoring występowania szkodników łuszczynowych stanowi fundament skutecznej ochrony plantacji rzepaku. Regularne obserwacje plantacji powinny rozpocząć się już wczesną wiosną, gdy temperatura powietrza osiąga około 13°C, co zbiega się z pojawieniem się pierwszych chrząszczy chowacza podobnika3. Szczególną uwagę należy zwrócić na brzegowe części pól, gdzie zwykle rozpoczyna się nalot szkodników.
Do monitoringu można wykorzystać żółte naczynia (tzw. żółte tablice), które skutecznie przywabiają owady, umożliwiając ocenę ich liczebności. Naczynia te należy umieścić tuż nad łanem roślin i regularnie sprawdzać, najlepiej co 2-3 dni. Alternatywną metodą jest czerpakowanie, polegające na odławianiu owadów za pomocą specjalnego czerpaka entomologicznego.
Znajomość progów ekonomicznej szkodliwości jest kluczowa dla podejmowania decyzji o konieczności przeprowadzenia zabiegu ochronnego. Dla chowacza podobnika próg ten wynosi 4-6 chrząszczy na 25 roślin lub 2-4 chrząszcze w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni obserwacji w okresie kwitnienia rzepaku.
Metody agrotechniczne w ograniczaniu szkodników
Metody agrotechniczne stanowią pierwszą linię obrony przed szkodnikami łuszczyn rzepaku. Prawidłowy płodozmian, w którym rzepak nie jest uprawiany zbyt często na tym samym polu, ogranicza możliwość namnażania się wyspecjalizowanych szkodników. Zaleca się, aby rzepak powracał na to samo pole nie częściej niż co 4 lata.
Termin siewu również ma istotne znaczenie dla późniejszego porażenia przez szkodniki. Zbyt wczesny siew rzepaku ozimego może prowadzić do nadmiernego rozwoju roślin przed zimą, co czyni je bardziej atrakcyjnymi dla niektórych szkodników. Z kolei opóźniony siew może skutkować słabszym rozwojem roślin, które będą mniej odporne na ataki szkodników wiosną.
Zbilansowane nawożenie, dostosowane do potrzeb roślin i zasobności gleby, wpływa na ogólną kondycję roślin i ich naturalną odporność na szkodniki. Szczególnie istotne jest odpowiednie nawożenie azotowe, które nie powinno być nadmierne, gdyż prowadzi to do wybujałości roślin i zwiększonej podatności na ataki szkodników.
Chemiczna ochrona łuszczyn rzepaku
Terminy i zasady stosowania insektycydów
Chemiczna ochrona rzepaku przed szkodnikami łuszczyn wymaga precyzyjnego doboru zarówno terminu zabiegu, jak i odpowiedniego preparatu. Zabiegi przeciwko chowaczowi podobnikowi należy wykonywać w okresie nalotu chrząszczy na plantację, zwykle w fazie kwitnienia rzepaku, gdy temperatura przekracza 15°C1. W przypadku pryszczarka kapustnika, zabiegi są najbardziej skuteczne w okresie składania jaj przez samice, co zwykle zbiega się z końcem kwitnienia rzepaku.
Przy wyborze insektycydu należy kierować się jego skutecznością wobec zwalczanych szkodników, ale również bezpieczeństwem dla pszczół i innych owadów zapylających, które licznie odwiedzają kwitnące plantacje rzepaku. W okresie kwitnienia zaleca się stosowanie preparatów o niskiej toksyczności dla owadów zapylających, aplikowanych wieczorem po zakończeniu dziennego oblotu pszczół.
Rotacja substancji czynnych z różnych grup chemicznych jest kluczowa dla zapobiegania rozwojowi odporności szkodników na insektycydy. Nadmierne i jednostronne stosowanie preparatów z tej samej grupy chemicznej prowadzi do selekcji odpornych populacji szkodników, co w dłuższej perspektywie zmniejsza skuteczność ochrony.
Integrowana ochrona rzepaku przed szkodnikami
Integrowana ochrona rzepaku przed szkodnikami łuszczyn łączy różne metody zwalczania, minimalizując jednocześnie negatywny wpływ na środowisko naturalne. Koncepcja ta opiera się na wykorzystaniu wszystkich dostępnych metod ochrony, z preferencją dla metod niechemicznych, a zabiegi chemiczne traktowane są jako ostateczna opcja, stosowana tylko wtedy, gdy inne metody okazują się nieskuteczne.
W praktyce oznacza to łączenie metod agrotechnicznych, biologicznych i chemicznych w spójny system ochrony. Kluczową rolę odgrywa monitoring szkodników i podejmowanie decyzji o zabiegach ochronnych w oparciu o progi ekonomicznej szkodliwości. Zabiegi chemiczne powinny być wykonywane tylko wtedy, gdy szkodniki występują w liczebności przekraczającej progi ekonomicznej szkodliwości, a ich terminy powinny być dostosowane do biologii zwalczanych gatunków.
Biologiczne metody ochrony, takie jak wspieranie naturalnych wrogów szkodników poprzez tworzenie refugiów i utrzymywanie bioróżnorodności w sąsiedztwie plantacji, stanowią istotny element integrowanej ochrony. Pasożytnicze błonkówki, drapieżne chrząszcze z rodziny biegaczowatych czy złotookowate mogą znacząco ograniczać populacje szkodników łuszczyn rzepaku.
Innowacyjne podejścia do ochrony łuszczyn
Hodowla odpornościowa i nowe technologie
Hodowla odmian rzepaku odpornych lub tolerancyjnych na szkodniki stanowi obiecujący kierunek rozwoju ochrony tej rośliny. Odmiany o grubszej skórce łuszczyn mogą być mniej podatne na składanie jaj przez samice pryszczarka kapustnika. Podobnie, cechy morfologiczne, takie jak zwiększone owłosienie łodyg i łuszczyn, mogą utrudniać żerowanie i składanie jaj przez szkodniki.
Rozwój technologii precyzyjnego rolnictwa umożliwia bardziej ukierunkowane stosowanie środków ochrony roślin. Wykorzystanie dronów wyposażonych w kamery multispektralne pozwala na wczesne wykrywanie ognisk występowania szkodników i aplikację insektycydów tylko w miejscach, gdzie jest to rzeczywiście konieczne. Takie podejście zmniejsza zużycie środków ochrony roślin i minimalizuje ich wpływ na środowisko.
Biostymulatory i nawozy dolistne wzmacniające naturalną odporność roślin mogą być cennym uzupełnieniem tradycyjnych metod ochrony. Preparaty zawierające ekstrakty z alg morskich, aminokwasy czy mikroelementy wspierają ogólną kondycję roślin, zwiększając ich zdolność do kompensacji uszkodzeń powodowanych przez szkodniki.
Podsumowanie
Ochrona łuszczyn rzepaku przed szkodnikami wymaga kompleksowego podejścia, łączącego dogłębną znajomość biologii szkodników z różnorodnymi metodami ich zwalczania. Chowacz podobnik i pryszczarek kapustnik stanowią największe zagrożenie dla łuszczyn rzepaku, ale nie można zapominać o innych szkodnikach, takich jak słodyszek rzepakowiec czy chowacz galasówek, które również wpływają na kondycję roślin i jakość plonu.
Skuteczna ochrona opiera się na regularnym monitoringu plantacji, stosowaniu metod agrotechnicznych ograniczających populacje szkodników, racjonalnym wykorzystaniu insektycydów oraz wspieraniu naturalnych wrogów szkodników. Integrowane podejście do ochrony rzepaku, uwzględniające zarówno aspekty ekonomiczne, jak i środowiskowe, stanowi klucz do uzyskania wysokich i jakościowych plonów przy jednoczesnym minimalizowaniu negatywnego wpływu na środowisko naturalne.
Innowacyjne metody, takie jak hodowla odmian odpornych i technologie precyzyjnego rolnictwa, otwierają nowe możliwości w ochronie rzepaku przed szkodnikami. Ich dalszy rozwój i implementacja w praktyce rolniczej mogą przyczynić się do bardziej zrównoważonej i efektywnej ochrony tej ważnej rośliny oleistej.
Citations:
- https://www.agropolska.pl/uprawa/rosliny-oleiste/jak-ochronic-rzepak-przed-szkodnikami-luszczyn,337.html
- https://pl.wikipedia.org/wiki/S%C5%82odyszek_rzepakowiec
- https://www.agro.basf.pl/pl/serwisy/doradztwo-i-informacje/Szkodniki-(owady-i-gryzonie)/Owady-%C5%BCuj%C4%85ce/Chowacz-podobnik/
- https://www.topagrar.pl/articles/rzepak/chowacz-galasowek-w-rzepaku-jak-rozpoznac-i-co-robic-na-wiosne-2505718
- https://www.agro.basf.pl/pl/serwisy/doradztwo-i-informacje/Szkodniki-(owady-i-gryzonie)/Owady-ss%C4%85ce/Pryszczarek-kapustnik/
- https://www.ior.poznan.pl/plik,2826,metodyka-integrowanej-ochrony-i-produkcji-rzepaku-dla-doradcow-booklet-pdf.pdf
- https://cordis.europa.eu/article/id/84478-phenological-activity-tables-for-oilseed-rape-pests/pl
- https://golden-seeds.pl/zaprawianie-nasion-rzepaku/
- https://www.wrp.pl/biofungicydy-w-rzepak-biologiczna-ochrona-przed-zgnilizna-twardzikowa/
- https://www.agrofagi.com.pl/plik,1133,pryszczarek-kapustnik.pdf
- https://agrohandel.com.pl/zwalczanie-slodyszka-rzepakowego-skuteczne-dzialania/
- https://akademiarzepaku.pl/plodozmian-w-uprawie-rzepaku/
- https://insektarium.net/coleoptera-2/curculionidae-ryjkowcowate/ceutorhynchus-obstrictus-chowacz-galasowek/
- https://osadkowski.pl/blog-agrotechnika/szkodniki-luszczynowe-rzepaku
- https://www.agrofagi.com.pl/plik,1134,slodyszek-rzepakowy.pdf
- https://agrotech-junoszyn.pl/chowacz-czterozebny-czym-jest-i-jak-go-zwalczac/
- https://www.agropolska.pl/uprawa/ochrona-roslin/fungicydy-ochronia-luszczyny-przed-osypaniem-czy-to-mozliwe,73.html
- https://sklepfarmera.pl/blog/sklejanie-luszczyn-rzepaku
- https://akademiarzepaku.pl/szkodniki-luszczynowe-w-rzepaku/
- https://nawozy.eu/aktualnosci/wiadomosci-terenowe/rosliny-oleiste/polska-centralna/jakie-szkodniki-uszkadzaja-luszczyny
- https://polifoska.pl/porady/874-szkodniki-luszczynowe-zagrozeniem-dla-kwitnacego-rzepaku-cz-1/
- https://www.cenyrolnicze.pl/wiadomosci/produkcja-roslinna/oleiste-i-straczkowe/31107-szkodniki-luszczynowe-nie-tylko-przy-zabiegu-na-platek
- https://www.rapool.pl/article/4481_Chowacz_podobnik_Ceutorhynchus_assimilis_Payk
- https://www.syngenta.pl/atlas-chorob-i-szkodnikow/atlas-szkodnikow/szkodniki-rzepaku/pryszczarek-kapustnik
- https://www.topagrar.pl/articles/rzepak/szkodniki-lodygowe-i-luszczynowe-w-rzepaku-terminy-zwalczania-i-metody-ochrony-2454349
- https://www.agrosklad.com.pl/slodyszek-rzepakowy-jak-go-zwalczyc/
- https://www.agrofakt.pl/zwalczanie-chowacza-podobnika-w-rzepaku/
- https://www.agro.bayer.com.pl/rolnictwo-w-praktyce/atlas-chorob-chwastow-i-szkodnikow/szkodniki/chowacz-podobnik
- https://www.rapool.pl/article/4486_Pryszczarek_kapustnik_Dasyneura_brassicae_Winn
- https://www.wrp.pl/szkodniki-luszczynowe-nadal-nalatuja-na-rzepak-co-stosowac-jak-chronic-plantacje/
- https://www.cenyrolnicze.pl/wiadomosci/produkcja-roslinna/oleiste-i-straczkowe/31417-ochrona-luszczyn-tylko-tam-gdzie-pada
- https://www.youtube.com/watch?v=GPGArlCI0CE
- https://www.wrp.pl/fungicydy-w-fazie-zawiazywania-luszczyn/
- https://agro.icm.edu.pl/agro/element/bwmeta1.element.agro-article-e944c634-94a4-40a0-99b8-234e3aff97a1/c/87-97.pdf
- https://dlaroslin.pl/content/314-jaka-zaprawe-do-rzepaku-ozimego-wybrac
- https://sklepfarmera.pl/blog/odmiana-rzepaku-odporna-na-choroby
- https://dlaroslin.pl/content/175-co-na-szkodniki-w-rzepaku-zwalczenie-wiosna-i-jesienia
- https://ampol-merol.pl/blog/69/integrowana-ochrona-rzepaku-przed-chorobami
- https://technologia.kpodr.pl/index.php/2025/01/09/uprawa-rzepaku-ozimego-w-wojewodztwie-kujawsko-pomorskim-w-2024-roku-oraz-prognozy-na-2025-rok/
- https://akademiarzepaku.pl/czym-mozna-zaprawiac-rzepak-w-sezonie-2021/
- https://www.agro.basf.pl/pl/serwisy/z-praktyki-dla-praktykow/Odmiana-rzepaku-ozimego-odporna-na-imazamoks/
- https://www.agrofagi.com.pl/plik,1430,metodyka-integrowanej-ochrony-rzepaku-ozimego-i-jarego-dla-producentow.pdf
- https://lidea-seeds.pl/news/rzepak/doplata-rzepak-ekoschemat-biologiczna
- https://www.topagrar.pl/articles/top-prawo/zamieszanie-z-ekoschematem-biologiczna-ochronna-upraw-jak-rozumiec-przepisy-z-rzepakiem-ozimym-2513859
- https://www.wrp.pl/biologiczna-ochrona-rzepaku-lista-i-opis-biofungicydow-jesiennych-w-rzepak/
- https://ampol-merol.pl/blog/107/jak-zwalczac-slodyszka-rzepakowego
- https://katalogsumiagro.pl/plodozmian-dla-rzepaku-jak-ograniczyc-straty-plonu/
- https://dr-green.pl/uprawa-rzepaku-ozimego/
- https://www.gov.pl/web/arimr/biologiczna-ochrona-upraw-23
- https://adob.com.pl/news/pryszczarek-kapustnik-ostatni-zabieg-w-rzepaku/
- https://sklepfarmera.pl/blog/slodyszek-rzepakowy-zwalczanie
- https://asmtechnology.eu/co-siac-po-rzepaku/
- https://agrosimex.pl/blog/agrotechnika-uprawy-rzepaku-ozimego
- https://superplony.pl/pl/c/Nasiona-rzepaku-pod-doplaty-z-ekoschematu-Biologiczna-Ochrona-Upraw/295/4
- https://www.syngenta.pl/atlas-chorob-i-szkodnikow/atlas-szkodnikow/szkodniki-rzepaku/chowacz-podobnik
- https://www.procam.pl/agrofag/chowacz-podobnik/
- https://journals.tubitak.gov.tr/agriculture/vol35/iss4/8/
- https://pl.wikipedia.org/wiki/S%C5%82odyszek_rzepakowiec
- https://www.agrofagi.com.pl/plik,2451,metodyka-integrowanej-ochrony-rzepaku-ozimego-oraz-jarego-dla-doradcow-pdf.pdf
- https://www.agrofagi.com.pl/plik,2432,poradnik-rzepak-pdf.pdf
- https://www.eppo.int/media/uploaded_images/MEETINGS/Meetings_2017/ipm/35-Brandes.pdf
- https://agro.icm.edu.pl/agro/element/bwmeta1.element.agro-797e7313-4a6a-4e23-ba0e-e59480112b9d/c/Seta_Gustaw__Slawomir_Drzewiecki__Marek_Mrowczynski__1_.pdf
- https://www.agrofagi.com.pl/plik,1429,metodyka-gorczyca-www.pdf
- https://hr-strzelce.pl/rzepak-ozimy-i-jego-szkodniki-glowne-zagrozenia-dla-rzepaku-ozimego/
- https://bazawiedzy.upwr.edu.pl/info/article/UPWRf1dc2eb561f24311884413aec78f9686?aq=.%3AUPWRc65472ef92634ee6811c6e6b7cdd4ea7%2C%40id%21%3DUPWRc65472ef92634ee6811c6e6b7cdd4ea7&r=publication&ps=20&lang=en&title=Publikacja%2B%25E2%2580%2593%2BEntomopathogenic%2Bnematodes%2Bcan%2Bcontrol%2Boilseed%2Brape%2Bpests%2B%25E2%2580%2593%2BUniwersytet%2BPrzyrodniczy%2Bwe%2BWroc%25C5%2582awiu&pn=1
- https://www.ior.poznan.pl/plik,1911,streszczenia-55-sesji-naukowej-ior-pib-pdf.pdf
- https://superplony.pl/pl/blog/Najlepsze-odmiany-rzepaku-ozimego/50
- https://podr.pl/wp-content/uploads/2021/02/Integrowana-ochrona-rzepaku-broszura-PDF.pdf
- https://dlaroslin.pl/content/846-skorzystaj-z-ekoschematu-i-sprawdz-mozliwosc-doplat-do-rzepaku
- https://osadkowski.pl/blog-agrotechnika/uprawa-rzepaku-ozimego
- https://agrosimex.pl/blog/chemiczna-i-biologiczna-ochrona-fungicydowa-rzepaku-ozimego-komunikat-pole-express
- https://agrotech-junoszyn.pl/chowacz-czterozebny-czym-jest-i-jak-go-zwalczac/
- https://blog.fmcagro.pl/agrofagi/chowacz-podobnik/
- https://www.progress.plantprotection.pl/download.php?ma_id=453
- http://agro.icm.edu.pl/agro/element/bwmeta1.element.agro-article-e5ee81e3-6615-4718-8de4-3c1a20036b6d/c/413-430.PDF
- https://hau.repository.guildhe.ac.uk/id/eprint/18029/1/H%20Campbell%20Potential%20of%20entomopathogenic%20nematodes.%20OCR%20UPLOAD.pdf
- https://www.agrofagi.com.pl/plik,1134,slodyszek-rzepakowy.pdf
- https://www.andermatt.pl/wp-content/uploads/2023/08/andermatt-portfolio-2023-pl.pdf

